Quyết định ngày hôm qua của Nghị viện Châu Âu về việc bác bỏ ủy quyền đàm phán của Ủy ban Pháp lý (JURI) đối với Gói Omnibus I đánh dấu một trong những bước ngoặt quan trọng nhất trong quá trình phát triển khung phát triển bền vững của Châu Âu. Thoạt nhìn, đây có vẻ là một bước lùi mang tính thủ tục. Nhưng thực tế, sự kiện phản ánh một cuộc giằng co chính trị sâu sắc giữa tham vọng siết chặt quản lý và chủ nghĩa thực dụng kinh tế. Tranh cãi này phơi bày những chia rẽ trong EU về việc: các doanh nghiệp sẽ phải thực hiện nghĩa vụ phát triển bền vững nhanh đến mức nào, trên phạm vi nào và khắt khe tới đâu, theo các khung pháp lý như Chỉ thị Báo cáo Bền vững của Doanh nghiệp (CSRD) và Chỉ thị Thẩm định Bền vững của Doanh nghiệp (CSDDD hoặc CS3D).

Một cuộc bỏ phiếu suýt soát nhưng mang tính biểu tượng

Vào ngày 22 tháng 10 năm 2025, các thành viên Nghị viện Châu Âu (MEP) đã bỏ phiếu với tỷ lệ 318 phiếu chống và 309 phiếu thuận đối với văn kiện ủy quyền của Ủy ban Pháp lý (JURI) nhằm bắt đầu các cuộc đàm phán liên thể chế về các điều chỉnh đối với Gói Omnibus I do Ủy ban Châu Âu đề xuất. 34 thành viên bỏ phiếu trắng, cho thấy cuộc tranh luận chính trị này đang ở thế cân bằng bấp bênh đến mức nào. Việc bác bỏ này không “khai tử” gói đề xuất, nhưng sẽ tái thiết lập lại quy trình: Nghị viện giờ đây sẽ mở lại văn bản để tiếp nhận chỉnh đổi, dự kiến sẽ được thảo luận trong phiên họp toàn thể vào giữa tháng 11 năm 2025, trước khi bất kỳ cuộc đàm phán ba bên (trilogue) nào với Hội đồng và Ủy ban có thể được tiếp tục.

Vấn đề cốt lõi ở đây không nằm ở một điều luật, mà là một tập hợp các thay đổi kỹ thuật nhằm “đơn giản hóa” và “hợp lý hóa” khung phát triển bền vững của EU. Tuy nhiên, trên thực tế, những sửa đổi này tác động trực tiếp đến hệ thống vận hàng cốt lõi cách các doanh nghiệp công bố, xác minh và triển khai các thông tin về phát triển bền vững.

Gói Omnibus I muốn thay đổi gì?

Đề xuất Omnibus I đã được Ủy ban Châu Âu trình bày vào đầu năm nay, thuộc chương trình nghị sự “đơn giản hóa để nâng cao năng lực cạnh tranh”. Mục tiêu của Omnibus I là tinh giản các nghĩa vụ phát triển bền vững, giảm bớt gánh nặng hành chính cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, đồng thời dung hòa các điểm chồng chéo giữa CSRD, CSDDD và Quy định Phân loại của EU (EU Taxonomy Regulation).

Điều gây tranh cãi nhất là việc điều chỉnh các ngưỡng chỉ tiêu để xác định công ty nào thuộc phạm vi bắt buộc phải báo cáo hoặc thẩm định. Theo dự thảo của Ủy ban, các ngưỡng chỉ tiêu về số lượng nhân viên và doanh thu sẽ được nâng lên đáng kể. Điều này đồng nghĩa với việc hàng chục nghìn doanh nghiệp nhỏ hơn sẽ không còn phải công bố báo cáo phát triển bền vững chi tiết hoặc thực hiện thẩm định về các rủi ro nhân quyền và môi trường. Các ý kiến chỉ trích cho rằng việc này sẽ loại gần 90% doanh nghiệp vốn thuộc phạm vi áp dụng trong các giai đoạn triển khai tiếp theo của CSRD.

Ủy ban Châu Âu biện hộ cho thay đổi này như một phản ứng thiết thực trước sự “quá tải thực thi” của các doanh nghiệp. Họ lưu ý rằng các Quốc gia Thành viên và hiệp hội ngành nghề đã yêu cầu có thêm thời gian và hướng dẫn rõ ràng hơn sau khi “Chỉ thị Stop-the-Clock” được thông qua – chỉ thị này vốn đã hoãn lịch áp dụng các nghĩa vụ báo cáo phát triển bền vững. Chỉ thị nãy đã hoãn nghĩa vụ báo cáo đối với các doanh nghiệp thuộc “làn sóng 2 và 3”, chủ yếu là các công ty lớn chưa niêm yết và các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) đã niêm yết, nhằm tạo thêm thời gian cho Nhóm Tư vấn Báo cáo Tài chính Châu Âu (EFRAG) hoàn thiện các bộ tiêu chuẩn riêng cho từng ngành và các công cụ gắn thẻ kỹ thuật số.

 

Tại sao Nghị viện lại phản đối?

Sự bác bỏ với tỷ lệ suýt soát này đã lộ rõ ranh giới tư tưởng sâu sắc giữa: một bên là các MEP muốn bảo vệ vị thế dẫn đầu của EU về phát triển bền vững, và một bên là những người ưu tiên năng lực cạnh tranh trong bối cảnh kinh tế đang gặp nhiều áp lực. Các nhà lập pháp ủng hộ phát triển bền vững (từ đảng Xanh, đảng Xã hội và một số thành viên của nhóm Renew Europe) cho rằng những đề xuất nới lỏng sẽ làm giảm uy tín của EU với tư cách là bên thiết lập tiêu chuẩn toàn cầu cho hoạt động kinh doanh có trách nhiệm. Họ cũng cảnh báo việc thu hẹp phạm vi và trách nhiệm pháp lý sẽ phát đi tín hiệu thoái lui, trong khi các khu vực pháp lý khác, từ Nhật Bản đến Brazil, đang soạn thảo quy tắc công bố và thẩm định dựa trên mô hình của EU.

Ngược lại, các thành viên bảo thủ và trung dung lại xem cuộc bỏ phiếu là cơ hội để “cân bằng tham vọng với thực tế”. Họ cho rằng việc quản lý quá mức có nguy cơ ngăn cản dòng đầu tư và đẩy các công ty ra khỏi thị trường vốn của Châu Âu. Quan điểm của họ trùng khớp với làn sóng lo ngại ngày càng tăng cao tại nhiều quốc gia, cho rằng chi phí bỏ ra để tuân thủ quá mức có thể cản trở sự phát triển của các doanh nghiệp nhỏ, đặc biệt trong các ngành thâm dụng năng lượng đang phải đối mặt với chi phí tăng cao từ Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM). 

Hệ quả đối với doanh nghiệp

Đối với các công ty đã nằm trong làn sóng 1 của CSRD (chủ yếu là các doanh nghiệp niêm yết lớn có trên 500 nhân viên), việc bác bỏ này không tạo thay đổi gì nhiều. Nghĩa vụ báo cáo của họ cho năm tài chính 2024, để công bố vào năm 2025, vẫn có hiệu lực đầy đủ. Tuy nhiên, đối với các công ty thuộc các làn sóng tiếp theo, mọi việc vẫn chưa rõ ràng.

Nếu như gói Omnibus I bị nới lỏng hoặc hoãn lại thêm, các doanh nghiệp quy mô vừa có thể được gia hạn thêm thời gian cho các nghĩa vụ báo cáo và thẩm định bắt buộc về phát triển bền vững. Tuy nhiên, đó có thể là một con dao hai lưỡi. Nhiều nhà đầu tư, tổ chức cho vay và các bên mua lớn đã yêu cầu các đối tác trong chuỗi cung ứng phải cung cấp dữ liệu ESG bất kể ngưỡng pháp lý. Do đó, việc tự nguyện điều chỉnh theo các tiêu chuẩn được công nhận — chẳng hạn như Tiêu chuẩn Công bố Thông tin Bền vững IFRS (IFRS S1 và S2) hoặc Tiêu chuẩn SME Tự nguyện (VSME) sắp tới do Ủy ban đề xuất — có thể vẫn là một tất yếu chiến lược, thay vì là một lựa chọn mang tính đạo đức. 

Trong khi đó, các tổ chức tài chính đối mặt với nguy cơ khan hiếm dữ liệu. Nếu ít công ty bắt buộc phải báo cáo theo CSRD hơn, các nhà đầu tư sẽ mất đi khả năng tiếp cận nguồn thông tin ESG có thể so sánh và đã được xác thực. Đây là những thông tin cần thiết cho các nghĩa vụ tài chính bền vững theo Quy định Phân loại Xanh của EU và Quy định Công bố Thông tin Tài chính Bền vững (SFDR). Điều này có thể giảm tính minh bạch trên các thị trường vốn và gây khó khăn cho việc điều chỉnh danh mục đầu tư theo các mục tiêu liên quan tới khí hậu. 

Hệ lụy đối với vị thế toàn cầu của EU

Bên cạnh các vấn đề kỹ thuật, ý nghĩa chính trị của sự bác bỏ này rất đáng chú ý. EU từ lâu đã tự định vị mình là bên dẫn đầu thế giới về quản trị phát triển bền vững, là bên xuất khẩu triết lý quản lý thông qua “Hiệu ứng Brussels”. CSRD và CSDDD được kỳ vọng sẽ là nền tảng cho tham vọng đó, biến Châu Âu thành chuẩn mực toàn cầu về công bố thông tin phi tài chính và trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp.

Giờ đây, các bên chỉ trích lo ngại rằng việc liên tục trì hoãn và tìm cách thu hẹp nghĩa vụ thực hiện có nguy cơ làm suy giảm vị thế dẫn đầu này. Các tổ chức xã hội dân sự, bao gồm WWF Europe và Liên minh Châu Âu vì Công lý Doanh nghiệp, đã cảnh báo rằng việc nới lỏng các quy định về trách nhiệm pháp lý có thể làm giảm khả năng tiếp cận công lý của các nạn nhân chịu ảnh hưởng từ vi phạm môi trường và nhân quyền. Trong khi đó, các hiệp hội nhà đầu tư, như Eurosif, cho rằng việc thu hẹp phạm vi áp dụng sẽ làm tổn hại đến tính minh bạch của chính ngành tài chính bền vững–ngành vốn phụ thuộc vào nguồn dữ liệu tin cậy từ một lượng lớn doanh nghiệp.

Ở chiều ngược lại, các hiệp hội doanh nghiệp lại hoan nghênh điều mà họ coi là một cách tiếp cận cân đối và thực tế. BusinessEurope và một số Phòng thương mại quốc gia lập luận rằng việc đơn giản hóa là cần thiết, nhằm tránh tình trạng “quá tải quy định”, đặc biệt trong bối cảnh EU đang đối mặt với nhiều áp lực kinh tế và sự cạnh tranh toàn cầu từ Mỹ và châu Á  Họ nhấn mạnh rằng sự căng thẳng giữa tham vọng và tính khả thi phải được giải quyết trước khi làn sóng hạn chót pháp lý tiếp theo ập đến.

Chặng đường phía trước

Thời điểm quyết định tiếp theo sẽ đến vào giữa tháng 11 năm 2025, khi Nghị viện dự kiến sẽ bỏ phiếu về các sửa đổi đã được điều chỉnh. Nếu các MEPs đạt được sự đồng thuận, giai đoạn đàm phán ba bên giữa Nghị viện, Hội đồng và Ủy ban, có thể tái khởi động trước khi năm nay kết thúc. Tuy nhiên, xét theo kết quả bỏ phiếu chia rẽ và cạnh tranh lợi ích giứa các quốc gia cạnh, ít chuyên gia kỳ vọng sẽ có một giải pháp nhanh chóng. Thực tế, việc thông qua chính thức Gói Omnibus I có thể sẽ bị kéo dài sang đầu năm 2026.

Trong thời gian chờ đợi, doanh nghiệp được khuyến nghị không nên xem sự trì hoãn này là lý do để tạm dừng chuẩn bị. Quá trình phát triển của các quy định có thể chậm lại, nhưng khó đảo ngược hoàn toàn. Các nguyên tắc cốt lõi như trọng yếu kép, thẩm định và đảm bảo tính minh bạch đã được tích hợp sâu vào luật pháp EU, đồng thời khớp với xu hướng toàn cầu, từ các tiêu chuẩn công bố thông tin của ISSB cho đến Lộ trình Tài chính Bền vững của G20.

Hàm ý chiến lược 

Thời điểm này mở ra một cơ hội để nhìn nhận lại. Đối với các nhà hoạch định chính sách, đây là lời nhắc nhở rằng vị thế dẫn đầu của Châu Âu về phát triển bền vững không thể chỉ dựa trên tham vọng lập pháp, mà còn phải đảm bảo tính rõ ràng, nhất quán và phù hợp trong triển khai. Đối với các doanh nghiệp, đây là lời kêu gọi hành động một cách chủ động thay vì đối phó. Những doanh nghiệp tiếp tục đầu tư xây dựng hệ thống ESG vững chắc, khả năng truy xuất nguồn gốc chuỗi cung ứng và cơ chế báo cáo minh bạch sẽ duy trì được niềm tin của nhà đầu tư, ngay cả khi các ngưỡng pháp lý còn biến động.

Đối với các nhà đầu tư và thị trường tài chính: việc tham gia thúc đẩy minh bạch trở nên đặc biệt quan trọng. Họ cần tiếp tục yêu cầu doanh nghiệp công bố thông tin rõ ràng ngay cả khi chưa có các quy định bắt buộc nghiêm ngặt, nhằm bảo đảm tính liên tục của tài chính bền vững và duy trì độ tin cậy cho quá trình chuyển đổi xanh của châu Âu. 

Kết luận

Việc bác bỏ đề ủy quyền gói Omnibus I không phải là dấu chấm hết cho hành trình phát triển bền vững của EU, nhưng nó cho thấy độ phức tạp trong việc dung hòa giữa năng lực cạnh tranh kinh tế với trách nhiệm xã hội và môi trường. Sự kiện này cũng phản ánh sự căng thẳng giữa các áp lực chính trị ngắn hạn và sự thay đổi cơ cấu dài hạn.

Liệu châu Âu sẽ bước ra khỏi cuộc tranh luận này với một khung phát triển bền vững mạnh mẽ và đáng tin cậy hơn, hay với một phiên bản suy yếu? Điều này sẽ phụ thuộc vào diễn biến của những tháng sắp tới. Có một điều chắc chắn là phát triển bền vững không còn là một vấn đề bên lề, mà đã trở nên cốt lõi trong bản sắc kinh tế và tầm ảnh hưởng toàn cầu của châu Âu 

Cho đến khi mọi việc thực sự ngã ngũ, các doanh nghiệp vẫn nên tiếp tục chuẩn bị, công bố và cải thiện năng lực quản trị của mình. Tốc độ làm luật có thể chậm lại, nhưng hướng đi chung vẫn rất rõ ràng: tới một kỷ nguyên của chủ nghĩa tư bản bền vững với trách nhiệm giải trình, tính minh bạch và khả năng phục hồi cao hơn.

 

Thông tin dựa trên tài liệu từ Viện ESG (The ESG Institute).